Ponieważ na PSC (pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych) póki co nie ma lekarstwa, wielu chorych staje przed koniecznością wykonania przeszczepu. Jest to procedura trudna, wieloetapowa i przysparza nam wielu emocji. Z tego powodu zaczynamy dla Was nowy cykl „Transplantacja wątroby u chorych na PSC”. Naszą misją jest edukacja i chcemy, żeby PSC przestało być chorobą, której nie widać, a temat transplantacji nie był tematem tabu zarówno wśród chorych i ich bliskich jak i w całym społeczeństwie.
Nieprzypadkowo publikujemy ten cykl właśnie teraz – 26 października obchodzony jest Światowy Dzień Donacji i Transplantacji, dzień wdzięczności dla dawców, lekarzy i wszystkich, którzy dają innym szansę na nowe życie. Szansy, z której wiele osób chorych już skorzystało. O czym możecie przeczytać na naszej stronie w zakładce Historie chorych na PSC.
Postaramy się przedstawić każdy aspekt tej procedury medycznej. W pierwszym odcinku cyklu skupimy się na dawcy.
I. Dawca – bohater ratujący nam życie
Zdecydowana większość narządów i tkanek do przeszczepienia pochodzi od osób zmarłych. Zgodnie z ustawą z dnia 01 lipca 2005 każda osoba zmarła może być uznana za potencjalnego dawcę, jeśli za życia nie wyraziła sprzeciwu na pobranie, a możliwości jej leczenia zostały wyczerpane i stwierdzono komisyjnie śmierć mózgową. Lekarze informują rodzinę o śmierci ich bliskiego i o zamiarze pobrania narządów do przeszczepienia, pytają, czy w obecności świadków nie wyraził sprzeciwu, jednak nie muszą prosić rodziny o wyrażenie zgody na pobranie narządów.
Jeśli natomiast zostawił pisemny zapis swojej woli – np. oświadczenie woli – lekarze respektują jego wybór.
Za życia, jeśli chcemy, aby nasza wola została uszanowana, mamy dwie opcje:
- Jeśli nie zgadzamy się na pobranie narządów, możemy zarejestrować się w Centralnym Rejestrze Sprzeciwów. Sprzeciw należy zgłosić osobiście lub listownie w Centrum Organizacyjno-Koordynacyjnym ds. Transplantacji w Warszawie. Formularz można znaleźć tu:
https://poltransplant.org.pl/centralny-rejestr-sprzeciwow (Moc prawną ma również noszone przy sobie własnoręcznie podpisane oświadczenie sprzeciwu lub oświadczenie ustne złożone w obecności dwóch świadków pisemnie przez nich potwierdzone.) - Jeśli zgadzamy się na pobranie narządów, nie musimy nic robić lub możemy wypełnić i nosić ze sobą tzw. oświadczenie woli, które ma charakter informacyjny (nie rejestruje się go), należy tylko poinformować bliskich. Formularz znajdziemy tu: https://poltransplant.org.pl/oswiadczenie-woli
Warto dodać, że jeden dawca wątroby może uratować dwóch pacjentów z chorobami wątroby, w tym osoby cierpiące na PSC – pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych. W 2023 roku dokonano przeszczepu wątroby pobranej od zmarłego dawcy i podzielonej dla dwóch dorosłych pacjentów. Wykonała je Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej, Transplantacyjnej i Wątroby UCK WUM.
II. Przeszczep rodzinny – szansa dla pacjentów z PSC
25 lat temu, 12 października, w Centrum Zdrowia Dziecka po raz pierwszy dokonano tzw. przeszczepu rodzinnego, czyli przeszczepiono fragment wątroby od żywego dawcy. Do tej pory wykonano w Centrum Zdrowia Dziecka ponad 500 takich operacji.
Pacjentami były dzieci, natomiast w październiku 2024 uruchomiono w Klinice Chirurgii Ogólnej, Transplantacyjnej i Wątroby UCK WUM jedyny w Polsce program przeszczepień fragmentu wątroby od żywego dawcy dla biorcy dorosłego. Pierwszą tego typu transplantację przeprowadzono 9 października 2024 pod kierunkiem prof. Michała Grąta.
Biorcą prawego płata wątroby był 19-letni mężczyzna z rzadkim nowotworem wątroby, a dawczynią – jego 29-letnia siostra. Program ten zwiększa dostępność narządów i tym samym skraca czas oczekiwania na transplantację, dając również nadzieję chorym onkologicznie i pacjentom z PSC.
1. Kto może zostać kandydatem na żywego dawcę fragmentu wątroby?
Proces kwalifikacji nie rozpocznie się bez sprawdzenia, czy dawca posiada pełną zdolność do czynności prawnych. Musi przejawiać również szczególne względy osobiste względem danego biorcy narządu.
Ustawa (Dz. U. 2005, nr 169, poz.1411) nie precyzuje tego dokładnie, stąd przyjmuje się, że mogą to być np.:
- biologiczny ojciec dziecka, które urodziło się w małżeństwie albo którego ojcostwo ustalono,
- małżonek po sądowym orzeczeniu rozwodu,
- przyrodnie rodzeństwo,
- konkubent lub partner homoseksualny,
- osoba pozostająca z biorcą w bliskich stosunkach towarzyskich (np. narzeczony, przyjaciel rodziny) czy zawodowych (np. współpracownik),
- osoby z kręgu krewnych z linii bocznej (np. ciocia, wujek, kuzyn, siostrzeniec),
- powinowaty w linii prostej (np. macocha, pasierb, teść, matka teściowej), powinowaty w linii bocznej (np. szwagierka).
Dodatkowo dwóch niezależnych lekarzy musi precyzyjnie poinformować przyszłego dawcę o specyfice zabiegu, ryzyku i wpływie na jego przyszły stan zdrowia. Ma on również prawo do wycofania się z procesu w każdym momencie, nawet tuż przed samym pobraniem narządu.
Bardzo ważna jest tu edukacja dawcy i pełna opieka psychologiczna już na etapie kwalifikacji. Trzeba pamiętać, że deklaracja oddania narządu to bardzo duża odpowiedzialność zarówno za zdrowie fizyczne, jak i psychiczne biorcy.
2. Wymagania zdrowotne dla dawcy wątroby
Odpowiedni stan zdrowia i dobra kondycja psychiczna to warunek konieczny. Dawca musi przed operacją przejść wiele badań, m.in.: badania krwi i moczu, badania kardiologiczne oraz odpowiednie badania radiologiczne.
Kandydat na dawcę musi mieć zdrową wątrobę, nerki oraz tarczycę i nie może chorować na:
- choroby układu krążenia,
- zaburzenia układu krzepnięcia,
- cukrzycę,
- choroby płuc,
- ischias,
- choroby przewodu pokarmowego,
- choroby autoimmunologiczne,
- zespół niespokojnych nóg,
- choroby neurologiczne,
- HIV/AIDS,
- hipochondrię,
- nowotwory,
- źle kontrolowane nadciśnienie krwi,
- aktualne lub przewlekłe zakażenia.
III. Ośrodki przeszczepiające wątrobę
Dla osób z PSC – pierwotnym stwardniającym zapaleniem dróg żółciowych, transplantacja wątroby często jest jedyną realną szansą na życie. Zarówno dawcy zmarli, jak i żywi dawcy rodzinni to prawdziwi bohaterowie medycyny. Ich decyzje ratują życie chorych, dając im nadzieję na przyszłość. Dlatego edukujcie rodzinę, znajomych, przyjaciół zachęcając choćby do wypełnienia oświdczenia woli.