Czy UDCA działa w PSC i czy refundacja jest potrzebna?

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

To jedno z najczęstszych pytań po diagnozie PSC. Odpowiedź nie jest jednoznaczna. Badania kliniczne nie potwierdziły, że UDCA wydłuża życie ani jednoznacznie opóźnia konieczność przeszczepu wątroby. Jednocześnie lek ten poprawia parametry biochemiczne cholestazy i pozostaje szeroko stosowany w praktyce klinicznej. Aby zrozumieć, skąd wynika to podejście, trzeba spojrzeć na jeden z najważniejszych parametrów w PSC – fosfatazę alkaliczną (ALP).

ALP jest enzymem związanym z drogami żółciowymi, a w PSC jej podwyższona aktywność odzwierciedla cholestazę wynikającą z zapalenia, włóknienia i zwężeń przewodów żółciowych. U większości chorych pozostaje przewlekle podwyższona przez wiele lat. Nie jest to jednak tylko wynik laboratoryjny. ALP ma znaczenie prognostyczne – jej niższe wartości, spadek w czasie oraz normalizacja wiążą się ze statystycznie lepszym rokowaniem. W badaniach wykazano, że spadek ALP do wartości poniżej około półtorej górnej granicy normy wiąże się z wolniejszym postępem choroby i mniejszym ryzykiem transplantacji wątroby. Szczególnie korzystnym sygnałem jest jej normalizacja, która wiąże się z dłuższym czasem bez poważnych powikłań. Jednocześnie prawidłowa aktywność ALP nie oznacza wyleczenia PSC i zawsze wymaga interpretacji w kontekście całego obrazu klinicznego. Współcześnie ALP stała się jednym z głównych punktów odniesienia w badaniach klinicznych, a jej obniżenie pod wpływem leczenia traktowane jest jako wskaźnik efektu terapeutycznego.

W tym kontekście pojawia się UDCA. Lek ten wpływa na obniżenie aktywności ALP, szczególnie we wczesnych fazach choroby, co zostało potwierdzone w licznych badaniach obserwacyjnych i klinicznych. Jednocześnie nie wykazano jednoznacznie, że hamuje progresję PSC ani zmniejsza ryzyko zgonu lub transplantacji w badaniach klinicznych. W prospektywnym badaniu Prospective evaluation of ursodeoxycholic acid withdrawal in patients with primary sclerosing cholangitis (Ewa Wunsch i wsp., Hepatology 2014) wykazano, że odstawienie UDCA prowadziło do szybkiego pogorszenia parametrów biochemicznych, w tym wzrostu ALP. Wyniki te wskazują na znaczenie UDCA w kontroli biochemicznej choroby, przy jednoczesnym braku dowodów na zahamowanie jej progresji.

Istotnym uzupełnieniem tych danych są wyniki z badania obserwacyjnego Ursodeoxycholic acid is associated with improved long-term outcome in patients with primary sclerosing cholangitis. W analizie ogólnokrajowego rejestru PSC w Japonii obejmującej 325 pacjentów wykazano, że stosowanie UDCA było związane z istotnie lepszym przeżyciem bez przeszczepu wątroby. Ryzyko zgonu lub transplantacji było istotnie niższe u pacjentów przyjmujących UDCA, z wartościami skorygowanego współczynnika hazardu (aHR) na poziomie około 0,45 (Tanaka i wsp., J Gastroenterol 2022). Dane te wskazują na około 50% redukcję ryzyka zdarzeń końcowych w porównaniu do pacjentów nieleczonych. Należy jednak podkreślić, że badanie miało charakter obserwacyjny, co nie pozwala na jednoznaczne wnioskowanie o zależności przyczynowej, jednak stanowi jeden z najważniejszych sygnałów klinicznych sugerujących, że UDCA może wpływać na przebieg choroby, a nie tylko na parametry laboratoryjne.

Wyniki badań znajdują odzwierciedlenie w rekomendacjach towarzystw naukowych. Wytyczne EASL z 2022 roku dopuszczają stosowanie UDCA w dawce 15–20 mg/kg/dz. ze względu na jego wpływ na parametry wątrobowe i wskaźniki rokownicze. W podobnym tonie wypowiadają się wytyczne amerykańskie. W praktyce klinicznej oznacza to, że UDCA jest szeroko stosowany u pacjentów z PSC.

Mimo tego UDCA nie jest refundowany w PSC w Polsce, choć jest refundowany w innych chorobach cholestatycznych, takich jak PBC. W efekcie pacjenci ponoszą koszty leczenia samodzielnie, mimo że lek wpływa na parametry biochemiczne uznawane za klinicznie istotne. W chorobie, w której nie istnieje leczenie przyczynowe, wpływ na biomarker o znaczeniu rokowniczym ma realne znaczenie kliniczne i wspiera prowadzenie pacjenta. Refundacja UDCA nie oznacza uznania go za leczenie przyczynowe, lecz za element racjonalnej opieki nad pacjentem z chorobą rzadką.

UDCA nie jest lekiem, który udowodniono, że zatrzymuje PSC, ale wpływa na biomarker związany z rokowaniem, a dane obserwacyjne sugerują, że może mieć znaczenie dla przebiegu choroby.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy UDCA działa w PSC?

UDCA poprawia parametry biochemiczne cholestazy, w tym obniża aktywność ALP. Nie wykazano jednak jednoznacznie, że wydłuża życie ani opóźnia konieczność przeszczepu w badaniach klinicznych. Dane obserwacyjne sugerują, że może mieć wpływ na przebieg choroby.

Czy UDCA zatrzymuje PSC?

Nie ma dowodów, że UDCA zatrzymuje lub odwraca proces chorobowy. Może natomiast wpływać na parametry związane z aktywnością choroby i jej przebiegiem.

Dlaczego ALP jest tak ważne w PSC?

ALP jest jednym z najważniejszych biomarkerów w PSC. Jego niższe wartości, spadek w czasie lub normalizacja wiążą się z lepszym rokowaniem i mniejszym ryzykiem transplantacji wątroby.

Czy obniżenie ALP oznacza poprawę choroby?

Obniżenie ALP jest korzystnym sygnałem i wiąże się z lepszym rokowaniem, ale nie oznacza wyleczenia PSC. Wynik zawsze należy interpretować w kontekście całego obrazu klinicznego.

Czy UDCA jest refundowany w PSC w Polsce?

Nie. UDCA jest refundowany w innych chorobach cholestatycznych, takich jak PBC, ale nie w PSC. Pacjenci z PSC ponoszą koszty leczenia samodzielnie.

Czy są dowody, że UDCA może wpływać na przebieg PSC?

Badania kliniczne nie potwierdziły wpływu na twarde punkty końcowe, ale dane obserwacyjne, w tym analiza rejestru w Japonii, sugerują, że stosowanie UDCA może wiązać się z niższym ryzykiem zgonu lub transplantacji wątroby.

Czy każdy pacjent z PSC powinien przyjmować UDCA?

Decyzja o leczeniu powinna być podejmowana indywidualnie przez lekarza prowadzącego. UDCA jest szeroko stosowany w praktyce klinicznej, ale nie u wszystkich pacjentów przynosi takie same efekty.

ZAPISZ SIĘ DO NEWSLETTERA