Pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych (PSC, Primary Sclerosing Cholangitis) to rzadka, cholestatyczna choroba wątroby, w której dochodzi do postępującego stanu zapalnego i włóknienia wewnątrz- oraz zewnątrzwątrobowych dróg żółciowych. W efekcie powstają charakterystyczne zwężenia i poszerzenia dróg żółciowych, które z czasem mogą prowadzić do marskości, niewydolności wątroby oraz konieczności przeszczepienia narządu. U pacjentów z PSC występuje również zwiększone ryzyko rozwoju raka dróg żółciowych.
Obecnie nie ma leku, który zostałby zarejestrowany do leczenia PSC i jednocześnie wykazał w badaniach klinicznych zdolność do zatrzymania postępu choroby lub wydłużenia przeżycia. Najczęściej stosowanym leczeniem farmakologicznym jest kwas ursodeoksycholowy (UDCA), który u części pacjentów poprawia wyniki badań laboratoryjnych, jednak jego wpływ na długoterminowy przebieg PSC pozostaje niejednoznaczny. Dlatego od wielu lat trwają badania nad nowymi metodami leczenia.
Jedną z nich są fibraty, przede wszystkim fenofibrat i bezafibrat. Leki te od lat stosowane są w leczeniu zaburzeń lipidowych, jednak coraz więcej badań wskazuje, że mogą również wpływać na procesy zachodzące w drogach żółciowych i zmniejszenie cholestazy.
Najnowsze badanie opublikowane w 2026 roku oceniło długoterminowe stosowanie fibratów jako leczenia dodanego do UDCA u pacjentów z PSC.
Badanie miało charakter retrospektywny i zostało przeprowadzone w specjalistycznym ośrodku zajmującym się chorobami cholestatycznymi w Padwie. Do analizy włączono 34 pacjentów z PSC. Wszyscy wcześniej stosowali UDCA, a następnie włączono u nich fibrat jako leczenie dodatkowe. Mediana czasu leczenia wynosiła 34 miesiące.
Poprawa parametrów cholestazy
Najważniejszym wynikiem badania było istotne zmniejszenie aktywności markerów cholestazy.
Po rozpoczęciu terapii obserwowano wyraźny spadek ALP oraz GGTP, który utrzymywał się przez cały okres obserwacji. Mediana obniżenia ALP wynosiła około 40–48%, a po dwóch latach leczenia 42% pacjentów osiągnęło prawidłową wartość ALP. Jednocześnie obniżyły się również wartości aminotransferaz.
Zmniejszenie świądu
Autorzy zaobserwowali także zmniejszenie częstości występowania świądu. Przed rozpoczęciem leczenia zgłaszało go ponad połowa pacjentów, natomiast po roku i dwóch latach terapii objaw ten występował istotnie rzadziej.
Badanie nie wykazało natomiast wpływu fibratów na przewlekłe zmęczenie ani na częstość epizodów zapalenia dróg żółciowych.
Czy fibraty spowalniają postęp PSC?
To najważniejsze pytanie, na które próbowali odpowiedzieć autorzy.
Sztywność wątroby oceniana metodą Fibroscan nie uległa istotnej zmianie podczas obserwacji. Oznacza to, że badanie nie potwierdziło wpływu fibratów na cofanie lub wyraźne ograniczenie włóknienia.
Równie istotna była analiza badań MRCP. Mimo poprawy wyników laboratoryjnych u części pacjentów nadal obserwowano progresję zmian w drogach żółciowych, przede wszystkim narastanie ich poszerzeń oraz niektórych zmian w miąższu wątroby. Jednocześnie stopień zwężeń oceniany skalą DiStrict pozostawał stabilny.
Wyniki te pokazują, że poprawa ALP czy GGTP nie musi oznaczać zatrzymania postępu choroby.
Kto odpowiadał najlepiej na leczenie?
Lepszą odpowiedź obserwowano u pacjentów z mniej zaawansowanym PSC. Osoby, które po roku osiągnęły ALP poniżej 1,5-krotności górnej granicy normy, miały przed rozpoczęciem terapii korzystniejsze wyniki badań laboratoryjnych oraz lepsze wskaźniki rokownicze.
Bezpieczeństwo
Fibraty były na ogół dobrze tolerowane.
Działania niepożądane wystąpiły u 15% pacjentów i obejmowały przede wszystkim bóle mięśni ze wzrostem kinazy kreatynowej oraz przejściowy wzrost stężenia kreatyniny. Objawy ustępowały po odstawieniu leczenia lub zmniejszeniu dawki.
Co oznacza to badanie dla pacjentów?
Badanie dostarcza kolejnych dowodów, że fibraty mogą poprawiać parametry cholestazy oraz zmniejszać świąd u części pacjentów z PSC. Są to istotne obserwacje, ponieważ świąd należy do najbardziej uciążliwych objawów choroby.
Jednocześnie autorzy podkreślają, że obecne wyniki nie pozwalają stwierdzić, iż fibraty zatrzymują rozwój PSC. Nie wykazano wpływu na włóknienie wątroby ani jednoznacznego zahamowania zmian widocznych w MRCP. Oznacza to, że poprawa wyników badań laboratoryjnych nie zawsze odzwierciedla rzeczywisty przebieg choroby.
Do potwierdzenia roli fibratów w leczeniu PSC nadal potrzebne są duże, randomizowane badania kliniczne.
Źródła:
Catanzaro E, Peviani M, Bonaiuto E i wsp. Long-term add-on fibrate therapy in Primary Sclerosing Cholangitis: Safety, biochemical response, and disease progression. Digestive and Liver Disease. 2026;58(7):957–965.