Transplantacja wątroby w PSC – kiedy konieczny jest przeszczep przy pierwotnym stwardniającym zapaleniu dróg żółciowych?

PSC, czyli pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych, to choroba, która stopniowo niszczy wątrobę i w części przypadków prowadzi do konieczności jej przeszczepienia. Choć brzmi to poważnie, wiedza na temat transplantacji może oswoić lęk i dać poczucie większej kontroli nad własnym zdrowiem.

W tym artykule wyjaśniamy, kiedy przeszczep wątroby staje się najlepszą opcją leczenia w PSC, jak wygląda proces kwalifikacji, co dzieje się podczas samej operacji i jak wygląda życie po transplantacji. Znajdziesz tu także najnowsze dane, kryteria stosowane w ocenie stanu chorego oraz informacje o tym, jakie są rokowania pacjentów.

Jeśli chorujesz na PSC lub wspierasz bliską osobę w tej drodze, ten tekst pomoże Ci zrozumieć, dlaczego transplantacja nie jest końcem, ale nowym początkiem – pełnym wyzwań, ale i nadziei.

Dlaczego PSC może prowadzi do marskości i niewydolności wątroby?

W PSC drogi żółciowe stopniowo bliznowacieją. Wyobraź sobie wąskie rurki, które z czasem zwężają się a przepływ żółci staje się coraz trudniejszy. To prowadzi do jej zastoju, powtarzających się stanów zapalnych na tle infekcji i postępującego uszkodzenia tkanek wątroby.  Miejsce zdrowej tkanki wątrobowej stopniowo zastępuje tkanka włóknista (łączna). Proces włóknienia (tworzenia blizn) postępuje i może przerodzić się w marskość. A zatem marskość wątroby jest końcowym stadium przebudowy włóknistej narządu. Jednak nawet na tym etapie pacjent nie musi mieć nasilonych objawów i może funkcjonować ze swoją wątroba jeszcze długo. Niestety u części pacjentów z czasem rozwijają się powikłania marskości – takie jak nadciśnienie wrotne i niewydolność marskiej wątroby. To właśnie w tym momencie najczęściej pojawiają się uciążliwe objawy marskości, pogarszające jakość życia i zagrażające życiu chorego. I wówczas najlepszym sposobem leczenia może być transplantacja wątroby.

Transplantacja wątroby – kiedy staje się najlepszym rozwiązaniem w PSC?

PSC to choroba, której na razie nie potrafimy zatrzymać lekami. Możemy łagodzić objawy, leczyć infekcje i zwężenia. Ale jeśli bliznowacenie postępuje aż do etapu zaawansowanej marskości, przychodzi moment, w którym wątroba przestaje spełniać swoją rolę. Organ nie jest już w stanie sprawnie oczyszczać krwi, produkować białek i żółci – mówimy wówczas o przewlekłej niewydolności wątroby. Ponadto na etapie zaawansowanej marskości często dochodzi do powikłań nadciśnienia wrotnego pod postacią nawrotowych krwawień z przewodu pokarmowego lub/i wodobrzusza.

I te powikłania zaawansowanej marskości stanowią wskazania do przeszczepienia wątroby.  Oczywiście takie sytuacje nie są wyłącznie domeną pacjentów z PSC, mogą pojawić się u osób, u których marskość rozwinęła się z innego powodu.

Jednak w PSC istnieją charakterystyczne objawy i powikłania, które same w sobie – nawet bez dokonanej marskości – mogą decydować o konieczności przeszczepienia wątroby.

O przeszczepie w PSC myśli się, gdy choroba prowadzi do bardzo nasilonych powikłań, takich jak: nawracające, ciężkie zapalenia dróg żółciowych czy silny świąd nie do opanowania lekami.

Czasem wskazaniem bywa także zwiększone ryzyko rozwoju raka dróg żółciowych – wtedy w ściśle określonych przypadkach – transplantacja jest szansą na usunięcie zagrożenia.

To trudny moment w życiu chorego i jego rodziny, bo sama decyzja o wpisaniu na listę oczekujących budzi wiele emocji. Ale warto pamiętać, że przeszczep nie jest końcem drogi. Należy go raczej traktować jako nowy etap, po przebyciu którego choroba przestaje niszczyć wątrobę, a pojawia się szansa na życie w pełni sił, mniejszym cierpieniem i nadzieją na przyszłość.

Jak wygląda kwalifikacja do przeszczepu wątroby w PSC?

Kwalifikacja do transplantacji to proces, który ma odpowiedzieć na jedno kluczowe pytanie: czy przeszczep wątroby w tym momencie jest najlepszym rozwiązaniem dla pacjenta?

Lekarze biorą pod uwagę wiele czynników – nie tylko same wyniki badań, ale też ogólny stan zdrowia i jakość życia chorego. Podstawą są skale oceniające wydolność wątroby, takie jak MELD (Model for End-Stage Liver Disease). Im wyższy wynik, tym większe ryzyko zgonu bez przeszczepu i tym wyższe miejsce na liście oczekujących.

W praktyce kwalifikacja obejmuje:

• szczegółowe badania krwi i obrazowe – by ocenić m.in. stan wątroby, nerek, serca i płuc,
• analizę przebytych infekcji i powikłań,
• wywiad psychologiczny i społeczny – bo życie po transplantacji wymaga regularnego przyjmowania leków i dużej odpowiedzialności,
• ocenę, czy nie ma przeciwwskazań, takich jak aktywny nowotwór czy ciężka choroba serca.

To nie tylko „medyczna checklista”. To także czas rozmów, pytań, przygotowania pacjenta i jego bliskich do tego, co czeka ich w przyszłości. Dla wielu osób sama decyzja o wpisaniu na listę to moment ulgi – bo oznacza, że mimo ciężkiej choroby istnieje realna droga ratunku.

Przebieg przeszczepu wątroby – co warto wiedzieć?

Transplantacja wątroby to jedna z najtrudniejszych operacji w medycynie, ale też jedna z ratujących życie. Trwa zwykle od kilku do nawet kilkunastu godzin i wymaga pracy całego zespołu koordynatorów, hepatologów, chirurgów, anestezjologów i pielęgniarek.

W PSC przeszczep może być wykonany z dwóch źródeł:

• od dawcy zmarłego – to najczęstsza sytuacja,
• od dawcy żywego – gdy fragment swojej wątroby przekazuje bliska osoba, która przechodzi szczegółową kwalifikację.

Wątroba jest wyjątkowym narządem, bo ma zdolność regeneracji – fragment pobrany od dawcy w ciągu kilku miesięcy odrasta, a u biorcy przejmuje pełne funkcje.

Podczas operacji usunięta zostaje chora wątroba, a na jej miejsce wszczepiany jest zdrowy organ. To moment, w którym choroba PSC – choć nadal wpisana w historię życia pacjenta – przestaje niszczyć jego organizm.

Po zabiegu rozpoczyna się okres intensywnej opieki: monitorowanie parametrów krwi, gojenia, pracy przeszczepionego narządu. Kluczowe stają się leki immunosupresyjne, które chronią przed odrzutem.

Choć brzmi to bardzo poważnie, tysiące pacjentów na całym świecie każdego roku przechodzi tę drogę. Wielu z nich wraca do aktywności, o jakiej wcześniej nie mogli marzyć – pracy, podróży, sportu, zwykłej codzienności bez uciążliwego świądu czy lęku przed kolejnym atakiem zapalenia dróg żółciowych. O takich historiach przeczytasz na naszej stronie: Historie chorych na PSC

Życie po transplantacji wątroby u pacjentów z PSC

Przeszczepienie wątroby to nie „koniec choroby”, ale początek nowego etapu. Większość pacjentów już w pierwszych tygodniach po zabiegu odczuwa ogromną różnicę – ustępuje uporczywy świąd, znika żółtaczka, poprawia się apetyt i siły wracają krok po kroku.

Najważniejszym elementem codzienności po transplantacji są leki immunosupresyjne – bez nich organizm próbowałby odrzucić nowy organ. To terapia na całe życie, wymagająca systematyczności i regularnych kontroli lekarskich. Początkowo wizyty w poradni transplantacyjnej są bardzo częste, później rozciągają się w czasie, ale nigdy nie znikają.

Pacjenci uczą się też obserwować swoje ciało – reagować na sygnały takie jak gorączka, ból brzucha czy nagłe osłabienie, które mogą oznaczać infekcję lub problem z przeszczepionym narządem.

Mimo tych wyzwań jakość życia po przeszczepie zazwyczaj poprawia się diametralnie. Wielu chorych wraca do pracy, do swoich pasji, do rodzinnych obowiązków, które wcześniej były ponad siły. Pojawia się poczucie „odzyskanego czasu” i szansa na planowanie przyszłości, która jeszcze niedawno była niepewna.

Warto wiedzieć, że u części pacjentów choroba PSC może po latach nawrócić nawet w przeszczepionej wątrobie. Nie jest to jednak reguła, a medycyna uczy się coraz lepiej radzić sobie z takimi sytuacjami. Najważniejsze, że transplantacja daje czas – często wiele lat dobrego, pełniejszego życia.

Statystyki i doświadczenia pacjentów z PSC po transplantacji

Transplantacja wątroby u chorych na PSC to nie rzadkość – wręcz przeciwnie. W wielu krajach to właśnie pacjenci z PSC stanowią jedną z najliczniejszych grup na listach oczekujących na nowy organ. W największych ośrodkach w Europie i w Polsce mówi się nawet, ze PSC jest przyczyną 30% wszystkich przeszczepień.

Podczas spotkania na Warszawskim Uniwersytecie Medycznym prof. Piotr Milkiewicz podkreślał:
„Na liście do przeszczepienia w naszym ośrodku transplantacji wątroby, największym w Polsce, a także w Europie, 30% pacjentów oczekujących na przeszczepienie to pacjenci z PSC. To oznacza, że nie radzimy sobie z leczeniem farmakologicznym tych pacjentów.”

Te słowa jasno pokazują, jak ogromnym wyzwaniem dla medycyny jest ta choroba i jak często najlepszym sposobem leczenia staje się właśnie przeszczep.

Statystyki dają jednak nadzieję. Pięcioletnie przeżycie po transplantacji sięga 80–90%, co oznacza, że ogromna większość pacjentów ma szansę na długie życie z nową wątrobą. Jeszcze ważniejsza jest poprawa jakości tego życia. Znikają objawy, które przez lata odbierały normalność.

Za tymi liczbami kryją się konkretne historie. Pacjenci często mówią, że dzień przeszczepu był dla nich jak „drugie urodziny”. To moment, w którym wraca możliwość planowania – od powrotu do pracy po zwyczajne marzenia: podróże, sport, spotkania rodzinne. W historii Martyny przeczytasz: „Czuję się wspaniale, a moje wyniki są idealne i od bardzo, bardzo dawna u mnie niespotykane. Jestem bardzo szczęśliwa i wdzięczna.” 

Oczywiście nie brakuje trudności takich jak konieczność przyjmowania leków, ryzyko infekcji, czasem powikłania czy lęk przed nawrotem choroby. Ale zdecydowana większość osób podkreśla, że mimo wszystko transplantacja była dla nich szansą, której nie da się przecenić.

Dzięki temu doświadczeniu PSC przestaje być tylko historią o nieuleczalnej chorobie i staje się także opowieścią o odwadze, medycynie, która ratuje życie, i o tym, jak wiele można odzyskać dzięki drugiej szansie.

Udostępnione materiały powstały dzięki współpracy merytorycznej z dr hab. n. med. Ewą Wunsch, specjalistką chorób wewnętrznych i gastroenterologii zajmującą się leczeniem chorób wątroby i dróg żółciowych.

Autorka: Małgorzata Talarczyk, redaktor naczelna PSCinfo.pl