W styczniu 2026 r. rząd USA opublikował nową edycję oficjalnych zaleceń żywieniowych na lata 2025–2030, znanych jako Dietary Guidelines for Americans (DGA). To dokument, który wyznacza ramy zdrowego żywienia dla całej populacji i wpływa na programy federalne (np. posiłki szkolne, edukację żywieniową czy zalecenia kliniczne) oraz codzienne decyzje milionów osób.
Nowe wytyczne wyróżnia jedno przesłanie: „Eat Real Food” – jedz prawdziwe, minimalnie przetworzone produkty. To nie slogan, lecz próba odpowiedzi na to, co dziś wiadomo o badaniach dotyczących zdrowia metabolicznego, dietozależnych chorób przewlekłych i profilu odżywczym żywności.
Najważniejsze zmiany i akcenty w DGA 2025–2030
1. Priorytet jakości żywności
Nowe wytyczne kładą największy nacisk na wybór produktów naturalnych, gęstych odżywczo i możliwie jak najmniej przetworzonych takich jak warzywa, owoce, białka wysokiej jakości, pełne ziarna i zdrowe tłuszcze. Produkty ultra-przetworzone (np. słodkie napoje, gotowe przekąski, kolorowe płatki zbożowe o słabej wartości odżywczej) mają ograniczać zdrowie metaboliczne i sprzyjać chorobom przewlekłym stąd ich radykalne ograniczenie w zaleceniach.
2. Białko
Nowe DGA podkreślają znaczenie białka wysokiej jakości jako fundamentu diety. Choć klasyczne normy minimum wynosiły ok. 0,8 g/kg masy ciała dziennie, DGA 2025–2030 wskazują cel 1,2–1,6 g/kg/dobę w zależności od wieku, aktywności fizycznej i stanu zdrowia z uwzględnieniem roli białka w utrzymaniu masy mięśniowej, kontroli glikemii czy sytości. Zarówno białko zwierzęce (chude mięso, ryby, jaja, nabiał) jak i roślinne (rośliny strączkowe, orzechy, nasiona) są ważne, przy czym dokument nie faworyzuje systemowo jednego źródła kosztem drugiego.
3. Warzywa i owoce
Silny nacisk położono na regularne spożywanie warzyw i owoców, z akcentem na warzywa (więcej niż owoce w codziennej diecie). Co ważne, soki (nawet 100 % owocowe) traktowane są jako mniej korzystne niż całe produkty, ze względu na mniejszą ilość błonnika i większy wpływ na glikemię.
4. Węglowodany
Zboża nadal mają miejsce w diecie, ale zalecone są głównie pełnoziarniste produkty bogate w błonnik. Rafinowane węglowodany o niskiej wartości (chleb biały, słodkie płatki, instant) nie stanowią podstawy jadłospisu i należy je ograniczać.
5. Tłuszcze
Nowe wytyczne dopuszczają pełnotłusty nabiał (bez dodatku cukrów) oraz tradycyjne tłuszcze kuchenne jak masło pod warunkiem, że tłuszcze nasycone pozostają poniżej 10 % energii dziennej, a dieta jako całość zawiera dużo produktów nieprzetworzonych.
6. Cukier i sól
Ograniczenie cukrów dodanych jest jednym z kluczowych punktów: nawet pojedynczy posiłek nie powinien zawierać więcej niż określone limity cukru (m.in. <10 g na porcję/produkt). Sód, podobnie jak wcześniej, utrzymuje klasyczny próg <2300 mg/dobę dla dorosłych, z dostosowaniem dla dzieci.
7. Alkohol i sód
W DGA 2025–2030 alkohol nie jest prezentowany jako „neutralny” element stylu życia wskazuje się konkretne grupy, które powinny go unikać całkowicie (np. osoby w ciąży, w trakcie leczenia czy z ryzykiem zaburzeń). Sód pozostaje zagadnieniem ważnym, z tradycyjnymi limitami, ale z dodatkowym podkreśleniem indywidualnych potrzeb (np. osób bardzo aktywnych).
Amerykańskie zalecenia żywieniowe 2025–2030 w kontekście PSC
Choć Dietary Guidelines for Americans 2025–2030 nie są tworzone z myślą o konkretnych chorobach, ich główne przesłanie dotyczące jedzenia żywności jak najmniej przetworzonej i o wysokiej gęstości odżywczej dobrze wpisuje się w to, co od lat obserwuje się w opiece nad osobami z PSC (pierwotne stwardniajace zapalenie dróg żółciowych).
W PSC dieta nie leczy choroby i nie zastępuje kontroli hepatologicznej, ale może realnie wpływać na stan odżywienia, tolerancję objawów ze strony przewodu pokarmowego, gospodarkę metaboliczną oraz ogólne samopoczucie i poziom energii.
Podkreślanie jakości białka, ograniczanie cukrów dodanych i żywności wysoko przetworzonej oraz większy nacisk na warzywa i naturalne źródła tłuszczu są zgodne z podejściem, które u wielu chorych z PSC sprzyja stabilniejszemu funkcjonowaniu jelit i wątroby, szczególnie przy współistniejącym IBD.
Jednocześnie warto pamiętać, że w PSC nie istnieje jedna uniwersalna dieta dobra dla wszystkich. Tolerancja produktów bywa bardzo indywidualna, a zalecenia populacyjne zawsze wymagają dostosowania do konkretnej osoby, jej objawów, etapu choroby oraz ewentualnych niedoborów.
Nowe wytyczne nie dają odpowiedzi, ale wzmacniają kierunek, który w PSC jest szczególnie ważny. Mniej przetworzonej żywności, więcej świadomych wyborów i obserwacja reakcji własnego organizmu. Zabierają natomiast możliwość własnej interpretacji, że dieta nie ma znaczenia.