Mikrobiota jelitowa i PSC – jak FMT może wspierać leczenie wątroby?

Jak mikrobiota jelitowa wpływa na przebieg PSC? Co mówią badania o FMT w leczeniu tej rzadkiej choroby wątroby? Sprawdź najnowsze odkrycia i praktyczne wskazówki. Szukasz ośrodka wykonującego FMT w Polsce? Sprawdź aktualną listę placówek, które oferują przeszczep mikrobioty jelitowej dla infekcji C. difficile i chorób przewlekłych w tym PSC.

Kiedy słyszymy „choroba wątroby”, myślimy oczywiście o samej wątrobie. Jednak coraz więcej badań pokazuje, że klucz do jej zdrowia może tkwić znacznie niżej – w jelitach.
W PSC, chorobie przewlekłej i złożonej, jaką jest pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych, mikrobiota jelitowa staje się jednym z najciekawszych i najbardziej obiecujących kierunków badawczych ostatnich lat. Naukowcy zadają sobie pytanie w jaki sposób mikrobiom może wpływać na chorobę jaką jest PSC. Przeczytaj też PSC (pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych) – objawy, diagnoza, leczenie

Czy flora bakteryjna może wpływać na wątrobę? Czy przeszczep mikrobioty (FMT) to realna pomoc, czy tylko eksperyment? Przygotuj sobie herbatę, usiądź wygodnie. Opowiem Ci wszystko krok po kroku.

Zanim jednak przejdziemy do terapii i nowych badań, warto zatrzymać się na chwilę i zrozumieć, czym właściwie jest mikrobiota jelitowa – nasz niewidzialny sprzymierzeniec w walce o zdrowie wątroby.

Mikrobiota jelitowa w PSC

Nasze jelita to dom dla setek gatunków bakterii, wirusów i grzybów. To żywa społeczność, która w idealnych warunkach żyje z nami w zgodzie, pomagając w trawieniu, produkcji witamin (np. K2, B12), ochronie przed patogenami i – co najważniejsze – regulacji układu odpornościowego.

Każdy z nas ma unikalny „odcisk palca mikrobioty”, ale niektóre wzorce zaczynają się powtarzać, gdy pojawia się choroba. Tak jest właśnie w pierwotnym stwardniającym zapaleniu dróg żółciowych.

U osób z PSC badania wykazują:

• niższą różnorodność mikrobiologiczną – mniej gatunków, mniej równowagi, więcej dominujących „agresorów”
• zwiększoną obecność Veillonella, Enterococcus, Streptococcus
• spadek Faecalibacterium prausnitzii – bakterii o właściwościach przeciwzapalnych

Te zmiany mogą mieć znaczenie – wpływać na układ odpornościowy, barierę jelitową i poziom przewlekłego zapalenia.

🔬 Badania: Kummen M. et al., „The gut microbial profile in patients with primary sclerosing cholangitis”, Gut 2017. PubMed

Jelita i wątroba – więcej niż sąsiedztwo

Wyobraź sobie, że Twoje jelita i wątroba to sąsiedzi, połączeni wspólną rzeką – układem wrotnym. Każda substancja, która trafia z jedzenia, leków czy bakterii do jelit, prędzej czy później dopływa tą rzeką do wątroby.

Gdy jelita są nieszczelne (tzw. „leaky gut”), przez tę niewidzialną barierę przenikają toksyny, metabolity i fragmenty bakterii (np. lipopolisacharydy – LPS).
Wątroba, w roli filtrującego strażnika, reaguje na te sygnały, często… nadreaktywnie.

W PSC podejrzewa się, że to właśnie taki sygnał niepokoju z jelit może podtrzymywać stan zapalny i zaburzać funkcjonowanie dróg żółciowych.

Co mikrobiota „mówi” układowi odpornościowemu?

Układ odpornościowy to nie tylko tarcza – to złożony system komunikacji. Mikrobiota wpływa na to, które geny odporności się aktywują, a które wyciszają.

W PSC dochodzi do zaburzenia tolerancji – układ odpornościowy zaczyna atakować własne komórki (szczególnie w obrębie dróg żółciowych).
Niektóre bakterie mogą produkować substancje podobne do naszych białek – to tzw. mimikra molekularna, która może „oszukiwać” odporność.

Badania sugerują, że obecność konkretnych bakterii prozapalnych wiąże się z cięższym przebiegiem PSC, natomiast probiotyczne szczepy mogą wpływać na obniżenie cytokin zapalnych.

🔬 Źródła: Sabino J. et al., „Alterations of the gut microbiome in patients with primary sclerosing cholangitis and ulcerative colitis”, Gastroenterology 2016.

FMT – czyli restart mikrobioty w PSC

Przeszczep mikrobioty jelitowej (FMT, ang. Fecal Microbiota Transplantation) to innowacyjna metoda leczenia, która polega na wprowadzeniu do jelit pacjenta mikroorganizmów pochodzących od zdrowego dawcy.
Najczęściej wykonuje się to za pomocą specjalnych kapsułek, wlewów doodbytniczych lub kolonoskopii.

Celem FMT jest odbudowa zdrowej, zróżnicowanej mikrobioty, która może wspierać regenerację bariery jelitowej, ograniczać stan zapalny i poprawiać funkcjonowanie układu odpornościowego.

Początkowo FMT zostało zatwierdzone jedynie w leczeniu nawracających infekcji wywołanych bakterią Clostridioides difficile – groźną chorobą powodującą ciężkie biegunki i zapalenie jelit, odporną na standardowe antybiotyki.

Jednak z czasem badacze zaczęli odkrywać, że odbudowa mikrobioty może przynosić korzyści również w wielu innych schorzeniach, takich jak:

• nieswoiste zapalenia jelit (IBD: choroba Leśniowskiego-Crohna i colitis ulcerosa),
• zespół jelita drażliwego (IBS),
• choroby neurologiczne, w tym depresja i choroba Parkinsona,
• cukrzyca typu 2 i zaburzenia metaboliczne.

W kontekście pierwotnego stwardniającego zapalenia dróg żółciowych (PSC), FMT to temat nowy, ale budzący ogromne zainteresowanie.
Pierwsze badania sugerują, że poprzez poprawę składu mikrobioty jelitowej można wpłynąć nie tylko na stan zapalny jelit, ale także na funkcjonowanie wątroby i układ żółciowy.

Choć dowodów w PSC wciąż jest mało, pojawiają się pierwsze promienie nadziei: pilotażowe badania pokazały, że u niektórych pacjentów z PSC po FMT dochodziło do:

• obniżenia poziomu enzymów wątrobowych (np. ALP, ALT),
• zmniejszenia markerów zapalnych,
• poprawy różnorodności i stabilności mikrobioty.

Jednocześnie FMT wydaje się być bezpieczną procedurą, dobrze tolerowaną przez większość pacjentów.

Dziś trwają już kolejne badania kliniczne, takie jak projekt FARGO, który ma dostarczyć bardziej szczegółowych odpowiedzi: dla kogo FMT może być najbardziej korzystne, jak często należy je powtarzać i jakie bakterie są kluczowe dla osiągnięcia poprawy.

Choć jeszcze za wcześnie, by mówić o FMT jako o standardzie leczenia PSC, to z pewnością warto mieć rękę na pulsie.
Śledzenie nowych badań i rozwijających się terapii daje nie tylko wiedzę, ale też nadzieję na przyszłość – na lepsze życie z PSC, bardziej świadome i wspierające zdrowie od podstaw, od… jelit.

FMT w PSC – co mówią badania kliniczne i obserwacje

Pilotażowe badanie z 2020 roku

W 2020 roku opublikowano pierwsze badanie kliniczne oceniające bezpieczeństwo i skuteczność FMT u pacjentów z PSC i współistniejącym IBD. Dziesięciu pacjentów otrzymało pojedynczy przeszczep mikrobioty jelitowej od zdrowego dawcy za pomocą kolonoskopii. Wyniki były obiecujące:

• 30% pacjentów (3 z 10) odnotowało spadek poziomu ALP (fosfatazy alkalicznej) o co najmniej 50% w ciągu 24 tygodni po FMT.
• Wzrost różnorodności mikrobioty jelitowej zaobserwowano u wszystkich uczestników już w pierwszym tygodniu po zabiegu.
• Brak poważnych działań niepożądanych, co potwierdza bezpieczeństwo procedury.

Co więcej, zaobserwowano korelację między zwiększoną różnorodnością mikrobioty a spadkiem poziomu ALP, sugerując, że skuteczność FMT może być związana z sukcesem kolonizacji korzystnych bakterii.

Trwające badanie FARGO

Aby potwierdzić i rozszerzyć wyniki pilotażowego badania, rozpoczęto randomizowane, kontrolowane placebo badanie kliniczne FARGO (FAecal micRobiota transplantation in primary sclerosinG chOlangitis). Celem jest ocena skuteczności i bezpieczeństwa wielokrotnych podań FMT u pacjentów z PSC i IBD.

• 58 pacjentów zostanie zrekrutowanych i losowo przydzielonych do grupy otrzymującej FMT lub placebo.
• 8 tygodniowych podań: pierwsze przez kolonoskopię, kolejne siedem za pomocą wlewów doodbytniczych.
• Obserwacja przez 48 tygodni w celu oceny długoterminowych efektów terapii.

Główne punkty końcowe obejmują zmiany poziomu ALP, inne parametry biochemiczne wątroby, aktywność IBD oraz jakość życia pacjentów. Dodatkowo, badanie ma na celu zidentyfikowanie mechanizmów działania FMT poprzez analizę mikrobioty, metabolomiki i odpowiedzi immunologicznej .

Kierownik badania, dr Palak Trivedi, klinicysta naukowiec w Narodowym Instytucie Badań nad Zdrowiem i Opieką (NIHR) w Birmingham Biomedical Research Centre, profesor nadzwyczajny na Uniwersytecie w Birmingham i konsultant hepatolog, powiedział:

„Jesteśmy bardzo podekscytowani, że nasz pierwszy pacjent dołącza do tego innowacyjnego badania. Obecnie nie ma lekarstwa ani leku na pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych, a to pierwszy raz na świecie, kiedy bada się leczenie FMT u pacjentów z tą chorobą.

„Jesteśmy wdzięczni naszym pacjentom za pomoc w realizacji naszej misji, której celem jest znalezienie nowych metod leczenia, które mogą znacząco poprawić życie osób dotkniętych tą wyniszczającą chorobą”.

Cały artykuł „Pierwszy pacjent leczony w nowatorskim badaniu klinicznym w rzadkiej chorobie wątroby.”

„PSC: przeszłość, teraźniejszość i przyszłość z dr Jess Dyson – seria „Zapytaj eksperta” od PSC Support”

Dowiedz się więcej z rozmowy z ekspertami – co mówią najnowsze badania i jakie są perspektywy terapii FMT w rzadkiej chorobie wątroby jaka jest PSC.
Obejrzyj na YouTube

Mikrobiota i przyszłość leczenia PSC

Czy mikrobiota może być kluczem do leczenia PSC? Może nie jedynym, ale z pewnością jednym z ważniejszych.
Coraz więcej badań podkreśla, że zdrowie jelit ma ogromne znaczenie nie tylko dla naszego samopoczucia, ale także dla przebiegu chorób przewlekłych, w tym chorób wątroby takich jak pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych.

Mikrobiota jelitowa działa jak cichy dyrygent w orkiestrze naszego organizmu – wpływając na układ odpornościowy, metabolizm, produkcję substancji przeciwzapalnych i szczelność bariery jelitowej.
W PSC, gdzie przewlekły stan zapalny i zaburzenia odporności odgrywają kluczową rolę, każde wsparcie tej orkiestry może mieć realne znaczenie.

Obecnie naukowcy i klinicyści badają różne sposoby wpływania na mikrobiotę, aby wspierać osoby z PSC:

• Dieta – bogata w błonnik, różnorodna, wspierająca bakterie produkujące krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA)
• Prebiotyki – naturalne „pożywienie” dla dobrych bakterii
• Probiotyki – celowane szczepy bakteryjne, które mogą wspierać równowagę mikrobiologiczną
• FMT – przeszczep mikrobioty jelitowej, jako zaawansowana forma odbudowy mikrobiomu

Każdy z tych elementów, osobno lub w połączeniu, może nie tylko pomóc w kontrolowaniu stanu zapalnego, ale również poprawić jakość życia – zmniejszyć zmęczenie, poprawić funkcjonowanie układu pokarmowego, a być może nawet spowolnić postęp choroby.

To nie jest magiczna pigułka.
Nie ma jeszcze jednej terapii, która „odwróci” PSC. Ale mikrobiota otwiera nowe drzwi. Pokazuje nam, że warto myśleć o zdrowiu w sposób bardziej holistyczny, delikatny, oparty na codziennych wyborach, a nie tylko na leczeniu objawów.

To jest jedna z dróg. Droga, która łączy naukę z nadzieją.
Bo nawet jeśli mikroorganizmy są niewidoczne gołym okiem, ich siła – tak samo jak Twoja – potrafi zmieniać więcej, niż się wydaje.

Wankomycyna doustna – przygotowanie jelit przed FMT?

Coraz częściej w badaniach nad FMT pojawia się pytanie: jak najlepiej przygotować jelita, aby przeszczep mikrobioty miał większą szansę powodzenia?

Jednym z rozważanych podejść jest terapia doustną wankomycyną (oral vanco) – antybiotykiem, który działa głównie lokalnie w świetle jelit, minimalnie wchłania się do krwi i ma potencjał do selektywnego „oczyszczenia” mikrobioty.

Dlaczego miałoby to mieć sens?

• Wstępne usunięcie szkodliwych bakterii (tych, które napędzają stan zapalny, produkują toksyny lub zaburzają barierę jelitową) może stworzyć lepsze warunki dla „zasiedlenia się” nowych, zdrowych mikroorganizmów dostarczonych w trakcie FMT.
• Zmniejszenie poziomu cytokin zapalnych jeszcze przed FMT może poprawić skuteczność terapii i ograniczyć ryzyko odrzutu przeszczepionej mikrobioty.

Wstępne dane z badań nad IBD i PSC sugerują, że pacjenci, którzy przeszli terapię wankomycyną przed FMT, mogą mieć:

• lepszą kolonizację korzystnych bakterii,
• większe obniżenie poziomu ALP (enzymu wątrobowego świadczącego o stanie dróg żółciowych),
• stabilniejszą poprawę kliniczną w dłuższej obserwacji.

W PSC, gdzie mikrobiota jest często poważnie zaburzona, takie przygotowanie jelit może okazać się jednym z kluczowych elementów sukcesu FMT.

Ważne!
Stosowanie doustnej wankomycyny zawsze powinno być prowadzone pod ścisłą kontrolą lekarza – z uwzględnieniem dawkowania, czasu trwania terapii i indywidualnych czynników ryzyka (np. oporności na antybiotyki).

Gdzie wykonać przeszczep mikrobioty jelitowej (FMT) w Polsce? Lista ośrodków 2025

W Polsce przeszczep mikrobioty jelitowej (FMT) jest aktualnie zatwierdzony głównie w leczeniu nawracających infekcji Clostridioides difficile. Zastosowanie FMT w chorobach przewlekłych takich jak PSC czy IBD wciąż pozostaje na etapie badań klinicznych i terapii eksperymentalnych.

Oto ośrodki, w których można obecnie rozważyć wykonanie FMT:

• Szpital Uniwersytecki w Krakowie
  Klinika Chorób Wewnętrznych i Gastroenterologii – zabiegi FMT głównie w leczeniu zakażeń C. difficile.
• Warszawski Uniwersytet Medyczny
  Zakład Mikrobiologii Lekarskiej – prowadzenie badań nad FMT oraz leczenie zakażeń C. difficile.
• Szpital MSWiA w Warszawie
  Wykonuje FMT głównie u pacjentów z nawracającymi infekcjami C. difficile.
• Centrum Medyczne Świętego Łukasza w Gdańsku
  Oferuje FMT w formie kapsułkowej. Terapia dostępna także dla pacjentów z przewlekłymi chorobami jelit i wątroby, w tym z PSC. Specjalizują się w podejściu spersonalizowanym.
  Strona internetowa: swietylukasz.pl
• Szpital Brzeziny (k. Łodzi)
  FMT stosowane głównie w leczeniu zakażeń C. difficile.
  szpital-brzeziny.pl
• HT Centrum Medyczne (Warszawa)
  Przeprowadza FMT w leczeniu zespołu jelita drażliwego, choroby Leśniowskiego-Crohna i zakażeń C. difficile.
  htcentrum.pl
• Human Biome Institute
  Organizacja współpracująca z placówkami w całej Polsce, prowadząca badania i dostarczająca preparaty do FMT.
  human-biome.com

Co warto wiedzieć?

Aktualne rekrutacje i badania można śledzić np. na platformie ClinicalTrials.gov.

W przypadku PSC, FMT pozostaje terapią eksperymentalną.

Przed podjęciem decyzji o FMT warto skonsultować się ze swoim lekarzem prowadzącym.

Można także rozważyć udział w badaniach klinicznych. Obecnie w Polsce nie są prowadzone w PSC-IBD.

Jak wspierać mikrobiotę bez FMT?

Nie każdy może lub chce poddać się przeszczepowi mikrobioty (FMT) – i to jest w porządku.
Dobra wiadomość jest taka, że codziennie, przy każdej decyzji, masz realny wpływ na swoje jelita i zdrowie mikrobiomu.
To, co jemy, jak śpimy, jak się ruszamy – wszystko to buduje lub osłabia naszą wewnętrzną dżunglę bakterii.

Oto kilka najważniejszych sposobów:

Jedz różnorodnie – karm swoje dobre bakterie

Im więcej rodzajów warzyw, owoców, fermentowanych produktów i naturalnych źródeł błonnika pojawia się na Twoim talerzu, tym bogatsza staje się Twoja mikrobiota.
W PSC szczególnie korzystne są:

• warzywa gotowane na parze (np. marchew, dynia, cukinia) – lekkostrawne i odżywcze,
• kiszona kapusta, ogórki kiszone, zakwas buraczany – naturalne źródła probiotyków,
• owoce o niskiej zawartości FODMAP (np. jagody, truskawki, banany) – delikatne dla jelit.

Dieta SCD (Specific Carbohydrate Diet), która eliminuje złożone cukry i wspiera odbudowę jelit, może być szczególnie przyjazna mikrobiocie u osób z PSC i IBD.

Unikaj niepotrzebnych antybiotyków – chroń mikrobiotę

Antybiotyki to potężne narzędzia, ale działają bez selekcji – niszczą zarówno bakterie szkodliwe, jak i te dobre, które budują Twoją odporność.
Dlatego:

• przyjmuj antybiotyki tylko wtedy, gdy są naprawdę potrzebne,
• rozważ odbudowę mikrobioty po antybiotykoterapii (np. dietą, probiotykami).

Pamiętaj: Twoje jelita potrzebują czasu, aby się zregenerować po każdej serii antybiotyków.

Zadbaj o sen, ruch i regenerację – mikrobiota lubi rytm

Nasze bakterie żyją zgodnie z naturalnym rytmem dnia i nocy.
Brak snu, chroniczny stres, nieregularne posiłki czy brak ruchu mogą zaburzyć równowagę mikrobioty.

Co pomaga?

• Sen: regularne zasypianie i budzenie się o podobnych godzinach,
• Ruch: codzienna aktywność fizyczna – spacer, joga, lekka gimnastyka,
• Regeneracja: techniki relaksacyjne, chwile dla siebie, oddech, kąpiel z dodatkiem soli Epson.

Zdrowy rytm dnia to nie tylko komfort dla Ciebie, ale i spokój dla Twoich jelit.

Ogranicz cukier, przetworzoną żywność i alkohol

Cukier rafinowany, fast-foody, alkohol – to pożywka dla bakterii patogennych i drożdżaków.
Ich nadmiar może prowadzić do dysbiozy (zaburzenia mikrobioty), stanów zapalnych i problemów trawiennych.

Zasada?
Im mniej przetworzone jedzenie, tym lepsze warunki dla Twojej dobrej flory bakteryjnej.

Postaw na:

• naturalne produkty,
• gotowanie w domu,
• czytanie etykiet.

Probiotyki i prebiotyki – tak, ale celowanie

Probiotyki (czyli dobre bakterie) mogą być świetnym wsparciem – ale ważne, by wybierać je świadomie.

Nie wszystkie probiotyki działają na wszystko.
Niektóre szczepy wspierają szczelność jelit, inne hamują stan zapalny, a jeszcze inne poprawiają odporność.

Najlepsze podejście:

• analiza mikrobioty (np. badanie kału na florę bakteryjną),
• konsultacja z lekarzem lub dietetykiem specjalizującym się w mikrobiomie,
• celowane probiotyki i prebiotyki dobrane do potrzeb Twoich jelit.

💬 A na koniec…

Na ten moment nie ma jeszcze oficjalnych wytycznych zalecających obowiązkową terapię wankomycyną przed FMT w PSC.
Jednak rosnąca liczba badań pokazuje, że przygotowanie mikrobioty – czy to przez antybiotykoterapię, czy przez dietę – może zwiększać skuteczność terapii opartych na mikrobiomie.

Tak rodzi się nowa nadzieja:
Nie tylko „przeszczepić”, ale przygotować grunt pod nowe, lepsze życie mikrobioty – i dzięki temu podtrzymać procesy zdrowienia także w naszej wątrobie.

Zmagasz się z PSC? Wspierasz bliską osobę?
Jeśli czujesz, że mikrobiota to temat, który chciałbyś zgłębić – daj znać w komentarzu lub skontaktuj się ze mną.
Podziel się, jeśli ten wpis może pomóc komuś w Twojej rodzinie lub społeczności.

Zapraszam na grupę na Facebooku

Z miłością i nadzieją,
Małgosia z PSCinfo.pl